Mikrop nedir?

Tekhücreli, küçük bir canlıdır. Çoğu çeşitli hastalıklara sebep olur. Öte yandan zararsız, hatta faydalı mikroplar da vardır. Tıpta mikrobun çok önemli yeri olduğundan sırf mikroplarla uğraşmak için, mikrobiyoloji kolu kurulmuştur. Canlı varlıklar olan mikropların, bünyevi ve yaptıkları işler bakımından incelenmesi, bunların çeşitli şekilde sınıflandırılmasına yol açtı. Bazı mikroplar bitkiler aleminden sayıldı, diğer bir kısım mikropların da hayvanlar aleminden olduğu görüldü; bunlara bir hücreli hayvanlar adı verildi.

Fakat mikroskobik ölçüde ele alınınca, hayvanlar alemini, bitkiler aleminden ayıran özellikler kesinliğini kaybeder. Mesela, bakteri ve virüs adı verilen mikroplar, ne hayvanlar, ne de bitkiler alemine bağlanabilir. Bakteriler bitkilerin bazı özelliklerini taşır, ama tifo basili gibi üzerinde titrek tüycükleri bulunanlar hareketlidir. Virüslerdeyse hareketlilik, bir ölçü olmaktan çıkar, bunların üremesi için canlı ortamlara ihtiyaç vardır. Dolayısıyla virüsleri ayrı bir grup adı altında incelemek gerekir.

Mikroplar, diğer canlılarla olan ilişkileri bakımından hastalık yapan asalak mikroplar, hastalık yapmayan asalak mikroplar, çürümekte olan canlılar üzerinde yaşıyan çürükçül mikroplar, ortak yaşayan mikroplar diye kısımlara ayrılabilir. Ayrıca bazı mikroplar bağımsız olarak yaşayabilir. Zararsız mikroplar: Zararsız mikroplar çürüme, mayalanma olayını gerçekleştirirler. Bu mikroorganizmalar topraktaki organik maddeler üzerinde ürerlerken amonyak tuzları ortaya çıkar.

mikrop

Böylece toprak tabii yoldan gübrelenmiş olur. Bu arada bitkilerin ve dolaylı yoldan diğer canlıların hayatında kesin gerekli olan azot ortaya çıkar. Dünyanın büyük bir laboratuvar olduğu düşünülürse, çürükçül mikroplar, diğer canlıların yaşamasını sağlamak için çalışan muazzam planlı robot işçilere benzetilebilir. Zararlı mikroplar: Mikrop denince akla gelen bu kısımdır. Canlıların başına büyük dert olan bu grup, tarihte dünya savaşlarında bile ulaşılamayan sayılarda insanın ölümüne yol açabilecek güçtedir. Zararlı mikroplar 1) Kok, 2) Basil ve 3) Vibriyon olmak üzere üç kısma ayrılır.

Koklar: Birçok çeşidi olan, yuvarlak mikroplardır. Başlıca çeşitleri streptokok, mikrokok, stafilakok, diplokok ve tetregen'dir. Kok grubuna giren bu çeşitli mikroplar arasında insanda yara ve çıban yapanlar bulunduğu gibi, menenjit, kızıl, yılancık vb. gibi hastalıklara sebep olanlar da vardır.

Basiller: Çomak biçiminde mikroplardır. Zaten basil sözü de çomak anlamındadır. Bazı basiller dış etkilere karşı çok dayanıklı, bazıları ise dayanıksızdır. Tifo, dizanteri, veba, tetanos vb. gibi hastalıkları bunlar yapar.

Vibriyonlar: Bunlar titrek, kıvrık mikroplardır. Bu bakımdan «vibriyon» (titrek, kıvrık) diye adlandırılmışlardır. Bunların içinde en önemlisi kolerayı yapan vibriyondur. Bir başka vibriyon çeşidi de frengi ve hummay-ı racia'yı yapan spirokettir.

Bu saydıklarımızdan başka mikroplar da vardır. Mikroplar genel olarak, rutubetli, karanlık yerlerde gelişir, çoğalırlar. Mikropların yaşaması İçin en uygun sıcaklık 30 - 37° dir. Süt, yumurta, et suyu gibi maddeler mikropların gelişip çoğalmasına en elverişli ortamları teşkil eder. Bir mikrop bu şekilde elverişli bir ortam bulursa, bir günde sayısı bir milyarı bulur. Mikroplar genel olarak bir arada yaşayabilirler, ancak birbirine düşman olan mikroplar da vardır. Bu düşman mikroplardan birinin üremesi, diğerinin yok olmasına yol açar. İşte bilginler, mikropların bu özelliğinden faydalanarak «antibiyotik» denen ilaçları bulmuşlardır.

Faydalı mikroplar

Bazı mikroplar insanlarda hastalık yapmadığı gibi faydalı da olur. Bunlardan bazıları organik maddelere etki yaparak «mayalanma» dediğimiz olaya yol açarlar. Bazıları da çürütmeye sebep olur. Böylece ölmüş bitkileri çürüten bu mikroplar toprağın tabii olarak gübrelenmesini, daha verimli hale gelmesini sağlarlar. Üzümün sirke ve şarap olması, sebzelerin turşu haline gelmesi, sütün yoğurt ve peynir haline gelmesi hep bu çeşit mikropların yardımıyla olur.

Mikropların bulaşması

Mikroplar, insanlara çok çeşitli yollarla bulaşır. Fare, bit, sinek gibi hayvanların yanı sıra, İnsanların da mikropların bulaştırılmasında büyük rolü vardır. Şüphesiz hasta bir insandan sağlam bir insana mikrop bulaşacağı bilinen bir gerçektir. Ancak bazı insanlar kendileri hasta olmadıkları halde, bazı hastalıkların bulaşmasında aracı rolü oynarlar. Bu gibi kimselere, «portör» (taşıyıcı) denir. Hastalık taşıyıcılarının, kendilerinde hastalık belirtisi görülmediği İçin kimin portör olduğunu, kimin olmadığını anlamak da zordur.

Bu bakımdan bir salgın sırasında başka kimselerle temas ederken çok dikkatli olmak gerekir. Kendileri hasta olmayan portörlerden başka, bazen bir hastalığı geçirip nekahat devresinde olanlar da, hala o hastalığın mikrobunu taşıyor olabilirler. Bu bakımdan genel olarak nekahat halindeki hastalarla temastan sakınmada büyük fayda vardır.

Sözlükte "mikrop" ne demek?

1. Mikroskopla görülebilen, çürümeye, mayalanmaya ve hastalıklara yol açan bir gözeli canlı.
2. Kendisinden kötülük ve zarar gelen kimse.

Mikrop kelimesinin ingilizcesi

adj. germinal
n. microbe, germ, microorganism
Köken: Fransızca

Son eklenenler